დამწყები ავიააგენტი, რომელიც ბილეთის გარდა ADM-სა და EMD-საც სწავლობს, ადრე თუ გვიან აწყდება მესამე აბრევიატურას — MCO. ბევრისთვის ის ჩანს როგორც EMD-ის სინონიმი, თუმცა MCO-ს გაგება სჭირდება ყველას, ვინც BSP-ის დოკუმენტაციასთან ან ძველ ჯავშნებთან მუშაობს, რადგან სწორედ მისგან განვითარდა თანამედროვე ელექტრონული სისტემა.
ტერმინი ხშირად ცალკე ბრძანების სახით არც კი ჩნდება თანამედროვე სამუშაო გარემოში, რის გამოც ბევრი ახალბედა აგენტი მას საერთოდ არ ხვდება პრაქტიკაში — და მაინც აწყდება მას ტრენინგ-მასალაში, ინსტრუქციებში ან უფროსი კოლეგის საუბარში. სწორედ ამიტომ ღირს ერთხელ და საბოლოოდ გავიგოთ, საიდან მოდის ეს აბრევიატურა და რატომ ჯერ კიდევ ისმის GDS-ის სამყაროში.
რა არის MCO მარტივად
MCO — Miscellaneous Charges Order — არის IATA-ს სტანდარტული დოკუმენტი, რომლითაც ავიაკომპანია ან მისი აგენტი აფიქსირებს დამატებით, ბილეთისგან განცალკევებულ მოსაკრებელს. სახელწოდება „miscellaneous" (სხვადასხვაგვარი) აქ ზუსტად აღწერს დანიშნულებას — ეს დოკუმენტი არ ატარებს კონკრეტულ ფრენას, არამედ ფიქსირებს დამატებით მომსახურებას, რომელსაც ცალკე ღირებულება აქვს.
ისტორიულად MCO ქაღალდის ფორმის დოკუმენტი იყო — ფიზიკური ბლანკი, რომელსაც აგენტი ავსებდა ხელით ან საბეჭდი მანქანით. სისტემები, რომლებმაც მოგვიანებით მთლიანად ელექტრონულ ფორმატზე გადაინაცვლეს, ამ ლოგიკურ ჩონჩხს შეინარჩუნეს — მხოლოდ ქაღალდის ბლანკი შეიცვალა ელექტრონული ჩანაწერით.
MCO vs EMD — რა განსხვავებაა
EMD-ის შესახებ ცალკე სტატიაში უკვე აღვწერეთ, რომ ეს დოკუმენტი დღეს პრაქტიკულად ცვლის MCO-ს ყველა ფუნქციას. განსხვავება ტექნიკურია და არა ფუნქციური: MCO ინახებოდა ცალკე, ხშირად ქაღალდის სახით ან მისი ელექტრონული, თუმცა ჯერ კიდევ ძველი ფორმატის ჩანაწერით, ხოლო EMD სრულად ინტეგრირებულია იმავე ელექტრონული ბილეთის სისტემაში, რომელშიც თავად ავიაბილეთი ინახება.
პრაქტიკული შედეგი აგენტისთვის მარტივია — თანამედროვე GDS ახალ ტრანზაქციებს ავტომატურად EMD-ის ფორმატში აწარმოებს, თუნდაც აგენტმა ტერმინი „MCO" გამოიყენოს საუბარში ან ძველ დოკუმენტაციაში. თუმცა ორივე ტერმინის ცოდნა სჭირდება, რადგან ავიაკომპანიების ძველი ინსტრუქციები, ტრენინგ-მასალები და ზოგიერთი ანგარიშსწორების ფორმა დღემდე „MCO"-ს იყენებს.
საინტერესოა ისიც, რომ ტერმინოლოგიური მემკვიდრეობა ჯერ კიდევ ჩანს თავად EMD-ის დასახელებაშიც — სრული ვერსია „Electronic Miscellaneous Document" პირდაპირ იმეორებს MCO-ს სახელს, უბრალოდ „Order"-ს ცვლის „Document"-ით და წინ ემატება „Electronic". ეს არ არის შემთხვევითობა — IATA-მ ახალი სტანდარტის შემუშავებისას შეგნებულად შეინარჩუნა ძველი ლოგიკა, რომ გადასვლა ინდუსტრიისთვის რაც შეიძლება ნაკლებად მტკივნეული ყოფილიყო.
გინდა ეს ცოდნა პრაქტიკაში გადაიტანო და დაიწყო შემოსავალი?
დარეგისტრირდი კურსზეროდის გამოიწერება MCO — პრაქტიკული შემთხვევები
MCO (და მისი თანამედროვე EMD-ვარიანტი) ყველაზე ხშირად ჩნდება შემდეგ სიტუაციებში:
- ტარიფის სხვაობის დაფარვა — როცა კლიენტი ბილეთს ცვლის უფრო ძვირ კლასზე ან მარშრუტზე და სხვაობის თანხა ცალკე უნდა დაფიქსირდეს.
- დამატებითი მომსახურების საფასური — ზედმეტი ბარგი, ცხოველის ტრანსპორტირება, სპეციალური დახმარება აეროპორტში.
- თანმხლები სერვისები ტურისტულ პაკეტში — სასტუმროს ვაუჩერი ან სატრანსფერო მომსახურება, რომელსაც აგენტი ავიაკომპანიის ან პარტნიორის სახელით აფორმებს.
- საკომისიო და ადმინისტრაციული კორექტირება — თანხის დარეგულირება აგენტსა და ავიაკომპანიას შორის, რომელიც ცალკე ბილეთის გამოშვებას არ საჭიროებს.
ყველა ამ შემთხვევაში საერთო ნიშანია ერთი — თანხა არ არის ბილეთის ნაწილი, მაგრამ მაინც უნდა გატარდეს ოფიციალურ ანგარიშსწორებაში. სწორედ ამ საერთო თვისების გამო IATA-მ ერთიანი დოკუმენტის ტიპი დააწესა ყველა ავიაკომპანიისთვის — ისე, რომ დამატებითი მოსაკრებელი ერთნაირად იკითხებოდეს, მიუხედავად იმისა, რომელი ავიაკომპანია გამოსცემდა მას და რომელ ქვეყანაში ფორმდებოდა ტრანზაქცია.
ეს სტანდარტიზაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მაშინ, როცა ბილინგი ხელით ან ნახევრად ავტომატურად მიმდინარეობდა — ერთიანი ფორმატის გარეშე თითოეული ავიაკომპანია საკუთარ ფორმას გამოიყენებდა და აგენტს ყოველ ჯერზე ახალი წესის სწავლა მოუწევდა. IATA-ს სტანდარტმა სწორედ ეს სირთულე მოხსნა.
MCO და BSP — როგორ ერთვება ანგარიშსწორებაში
MCO-თი (ან EMD-ით) გამოწერილი თანხა არ ქრება უკონტროლოდ — ის ჩართულია იმავე BSP-ის ანგარიშსწორების ციკლში, რომელშიც ჩვეულებრივი ბილეთებიც ირიცხება. აგენტის მხრიდან გამოწერილი დოკუმენტი შედის მისი ბილინგის პერიოდის ანგარიშში და შესაბამისად აისახება რემიტანსში.
თუ დოკუმენტი არასწორად ან დაგვიანებით გაფორმდა — მაგალითად, დამატებითი მომსახურება აღრიცხვაში საერთოდ არ აისახა — ავიაკომპანიას შეუძლია აგენტს ADM (Agency Debit Memo) გამოუწეროს, რომ დაკარგული თანხა შემდგომ ბილინგში დააბრუნოს. სწორედ ამიტომ გამოცდილი აგენტი დამატებით მოსაკრებელს ისეთივე სიზუსტით აფიქსირებს, როგორც თავად ავიაბილეთს.
პრაქტიკული მაგალითი — MCO სამოგზაურო პაკეტში
წარმოვიდგინოთ კლიენტი, რომელიც სააგენტოს მეშვეობით ჯავშნის ავიაბილეთს თბილისი-ბათუმის მიმართულებით და ცალკე ითხოვს ზედმეტი ბარგის დამატებას — სპორტული აღჭურვილობის გადასაზიდად. ავიაბილეთი გამოიწერება ჩვეულებრივი წესით, ცალკე დოკუმენტად, ხოლო დამატებითი ბარგის საფასური აისახება ცალკე ჩანაწერით — ისტორიულად სწორედ ეს იყო MCO-ს, ხოლო დღეს EMD-ის, ტიპური გამოყენების შემთხვევა.
თუ იმავე მარშრუტში კლიენტი დამატებით ითხოვს გადაყვანას აეროპორტიდან სასტუმრომდე, და ეს მომსახურება ავიაკომპანიის პარტნიორის მეშვეობით ფორმდება, ისიც ცალკე დოკუმენტად ფიქსირდება — არა იმიტომ, რომ ბილეთის ფასს ცვლის, არამედ იმიტომ, რომ ეს ცალკე ფინანსური ტრანზაქციაა, რომელსაც ცალკე აღრიცხვა სჭირდება ბილინგისთვის. სწორედ ამ ორ მაგალითში ჩანს, რატომ საჭიროებდა ინდუსტრია საერთოდ ცალკე დოკუმენტის ტიპს ჩვეულებრივი ბილეთის გარდა.
დასკვნა
MCO დღეს იშვიათად ჩნდება საკუთარი, ცალკე ფორმით — მისი ადგილი პრაქტიკულად დაიკავა EMD-მა. მაგრამ ტერმინის გაგება ეხმარება ავიააგენტს ხედავდეს სურათს მთლიანად: რატომ არსებობს დამატებითი მოსაკრებლის ცალკე დოკუმენტი და როგორ უკავშირდება ის BSP-ის საერთო ანგარიშსწორებას. ეს არის ზუსტად ის ტიპის ცოდნა, რომელიც განასხვავებს აგენტს, ვინც ბრძანებებს ზეპირად იმეორებს, იმისგან, ვინც რეალურად ესმის, რატომ მუშაობს სისტემა ისე, როგორც მუშაობს. ასეთი ცოდნა განსაკუთრებით ღირებულია მაშინ, როცა ჯავშანში რაღაც არასტანდარტულია და სტანდარტული ინსტრუქცია არ გამოდგება — სწორედ მაშინ ეხმარება საფუძვლების გაგება სწორი გადაწყვეტილების სწრაფად მიღებაში.
ჩვენს 12-ლექციან ტრენინგზე სწორედ ასეთ დეტალებს ვსწავლობთ რეალურ GDS-ზე მუშაობით. თუ ჯერ არ იცნობ ძირითად დამატებით დოკუმენტს, დაიწყე EMD-ის სტატიით.
ხშირად დასმული კითხვები
MCO და EMD ერთი და იგივეა?
არა, თუმცა დანიშნულებით ახლოს დგანან. MCO (Miscellaneous Charges Order) ქაღალდის ეპოქიდან მოყოლილი დოკუმენტია დამატებითი მოსაკრებლის დასაფიქსირებლად, ხოლო EMD (Electronic Miscellaneous Document) მისი თანამედროვე, სრულად ელექტრონული ვარიანტია. დღეს IATA-ს უმეტესი ავიაკომპანია EMD-ზეა გადასული, მაგრამ ტერმინი MCO ჯერ კიდევ გვხვდება ძველ დოკუმენტაციასა და ზოგიერთ non-IATA თუ სპეციფიკურ ანგარიშსწორებაში.
ვინ გამოსცემს MCO-ს — აგენტი თუ ავიაკომპანია?
ორივეს შეუძლია. ავიაკომპანია MCO-ს იყენებს დამატებითი თანხის მოთხოვნისთვის (მაგალითად, ტარიფის სხვაობა ან სერვისის საფასური), ხოლო აგენტი — GDS-ის მეშვეობით, კლიენტისთვის დამატებითი მომსახურების (დამატებითი ბარგი, სასტუმროს ვაუჩერი და მისთ.) გასაფორმებლად, რომელიც შემდეგ BSP-ის საშუალებით ანგარიშსწორდება.
შესაძლებელია თუ არა MCO-ს დაბრუნება?
დიახ, თუ სერვისი, რომლისთვისაც გამოიწერა, არ განხორციელებულა. დაბრუნების პროცედურა იმეორებს ჩვეულებრივი ავიაბილეთის refund-ის ლოგიკას — აგენტი აბრუნებს თანხას იმავე დოკუმენტის ან მისი ელექტრონული ეკვივალენტის მეშვეობით, ავიაკომპანიის წესების შესაბამისად.
რატომ არ მინახავს MCO ჩემს სამუშაო GDS-ში?
სავარაუდოდ იმიტომ, რომ თქვენი ავიაკომპანია-პარტნიორები უკვე მთლიანად EMD-ზე არიან გადასული — თანამედროვე GDS-ები ახალი ტრანზაქციებისთვის ავტომატურად EMD-ის ფორმატს იყენებენ. MCO ტერმინი მაინც ღირს ცოდნად, რადგან ის განმარტავს, საიდან მოდის EMD-ის ლოგიკა და რატომ ჰქვია ზოგან დღემდე „miscellaneous charges".